Η Χοντρομπαλού - Γκυ ντε Μωπασάν

Το δεύτερο review αυτού του μήνα. Ω ναι!

Τελικά, ανάμεσα σε υποχρεώσεις και σημειώσεις, βρίσκω κι εγώ λίγο χρόνο να στραφώ σε εκείνα τα λογοτεχνικά «διαμαντάκια» που μου έχουν προτείνει κατά καιρούς αγαπημένα πρόσωπα. Για τον Guy de Maupassant είχα ακούσει πολλά· είχα διαβάσει ακόμη περισσότερα. Ήρθε, λοιπόν, η στιγμή να τον συναντήσω κι εγώ ουσιαστικά, μέσα από το έργο του.

Πρώτη επιλογή — και δεν θα μπορούσε να είναι άλλη — η Χοντρομπαλού. Σας την παρουσιάζω.

Φωτογραφία: Εκδόσεις Κίχλη

Σύνοψη

Νορμανδία, 1870. Στη δίνη του Γαλλοπρωσικός Πόλεμος, δέκα κάτοικοι της Ρουέν επιχειρούν να διαφύγουν από την κατεχόμενη πόλη επιβαίνοντας σε μια άμαξα. Η συντροφιά τους αποτελεί μια μικρογραφία της γαλλικής κοινωνίας: αριστοκράτες, αστοί, δύο μοναχές — οι «καθωσπρέπει» της εποχής.

Η δυσφορία τους είναι εμφανής όταν αντιλαμβάνονται πως συνταξιδεύουν με μια νεαρή πόρνη, γνωστή ως Χοντρομπαλού. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, τα κοινωνικά και εθνικά στερεότυπα αρχίζουν να ρηγματώνονται. Οι ευυπόληπτοι συνεπιβάτες τηρούν στάση βολικής ουδετερότητας απέναντι στον κατακτητή, ενώ η Χοντρομπαλού αποδεικνύεται η μόνη που εκφράζει αυθεντικό, αβίαστο πατριωτισμό.

Με αξιοπρέπεια, γενναιοδωρία και ειλικρίνεια, η ηρωίδα διαψεύδει τις προκαταλήψεις που συνοδεύουν την κοινωνική της θέση. Και κάπως έτσι, ο Μωπασάν πλάθει έναν από τους πιο ζωντανούς και αντισυμβατικούς χαρακτήρες της γαλλικής πεζογραφίας, κερδίζοντας δικαιωματικά την αναγνώριση.

Προσωπική άποψη

Και τι δεν θα μπορούσα να πω για αυτό το μικρό — σε έκταση — αλλά τεράστιο — σε δύναμη — έργο. Ορθώς το αποκάλεσα «διαμαντάκι».

Θα ξεκινήσω από κάτι σπάνιο για μένα: τη φυσική του υπόσταση. Η έκδοση των Εκδόσεις Κίχλη είναι από μόνη της ένα μικρό αισθητικό αντικείμενο. Το εξώφυλλο μοιάζει με έργο τέχνης, σαν να προϊδεάζει για την πυκνότητα που κρύβεται στις σελίδες του.

Η «Χοντρομπαλού» θεωρείται — και όχι άδικα — αριστούργημα του Μωπασάν. Με δεξιοτεχνία μάς εισάγει στο ιστορικό πλαίσιο του πολέμου χωρίς να κουράζει με περιττές λεπτομέρειες. Το ιστορικό γεγονός λειτουργεί ως σκηνικό, όχι ως επίδειξη γνώσης. Το βάρος πέφτει στους ανθρώπους.

Το μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης εκτυλίσσεται μέσα στην άμαξα και σ’ ένα πανδοχείο — ένας περιορισμένος χώρος που γίνεται καθρέφτης μιας ολόκληρης κοινωνίας. Ο «καθωσπρεπισμός» κυριαρχεί, οι χαρακτήρες σκεπάζονται με το πέπλο της ευπρέπειας, μα πίσω του κρύβεται η ιδιοτέλεια και η δειλία. Οι κυρίες είναι αρκετά «κυρίες» ώστε να διατηρούν αποστάσεις· οι κύριοι αρκετά «κύριοι» ώστε να αγνοούν επιδεικτικά εκείνη που τους ενοχλεί.

Και τότε, όταν η ανάγκη υπερισχύει της επίφασης, τα προσωπεία πέφτουν.

Η Χοντρομπαλού, σε πλήρη αντίθεση με τους συνεπιβάτες της, αναδεικνύεται η πιο αγνή και αξιοπρεπής μορφή του έργου. Ένας χαρακτήρας που κινείται κόντρα στις κοινωνικές προκαταλήψεις, που τελικά «θυσιάζεται» για το κοινό καλό — μόνο και μόνο για να αντιμετωπίσει αχαριστία και περιφρόνηση.

Η Χοντρομπαλού δεν είναι μια στερεοτυπική πόρνη της λογοτεχνίας. Είναι μια προσωπικότητα με πυρήνα, με ηθική, με συναίσθημα.

Η γραφή του Μωπασάν είναι κοφτερή, ειρωνική, διεισδυτική. Σε λίγες σελίδες κατορθώνει να σκιαγραφήσει χαρακτήρες, να απογυμνώσει μια κοινωνία και να αφήσει τον αναγνώστη με μια αίσθηση πικρής διαύγειας.

Αν κάποιος επιθυμεί να ξεκινήσει το ταξίδι του στο έργο του Μωπασάν, θα τολμήσω να πω πως αυτή είναι η ιδανική αφετηρία.